Archive for Maj, 2012

Masaż w XIX wieku

W XIX wieku ponownie wróciły do łask naturalne metody leczenia opiera­jące się na zasadach medycyny starożytnej. Korzeni współczesnego masażu szukać należy właśnie w tym okresie, ponieważ to właśnie wtedy zapobiega­nie chorobom i utrzymywanie dobrego stanu zdrowia znalazły się w kręgu zainteresowań medycyny. W tym okresie cywilizacja europejska ponownie zwraca uwagę na znaczenie ćwiczeń fizycznych dla kondycji człowieka — ten­dencja ta utrzymuje się zresztą do dziś. W dziewiętnastym wieku stosowano na szeroką skalę leki oraz zabiegi chirurgiczne. Coraz większa liczba lekarzy zaczynała postrzegać fizykoterapię jako alternatywną metodę leczenia.

Fundamentem współczesnej medycyny jest alopatia. Zgodnie z jej założeniami wykorzystuje się leki i zabiegi operacyjne, aby usuwać skutki choroby, nie zaś jej przyczyny. Medycyna tradycyjna stosuje metody homeopatyczne — w tym przypadku podstawowym celem terapii jest usunięcie przyczyn dolegliwości. Optymalna kuracja powinna składać się z obydwu elementów.

Na początku XIX wieku Peter Ling, szwedzki psycholog i szermierz, stworzył szczególny system ćwiczeń zwany gimnastyką leczniczą. W syste­mie Linga nacisk kładziony jest nie tylko na aktywne ćwiczenia fizyczne oraz bierne i czynne ruchy wykonywane z pomocą terapeuty, ale także na w pełni pasywne ruchy, w szczególności zaś na gładzenie, ugniatanie, rozmasowywanie, pocieranie, przesuwanie, potrząsanie czy inne ruchy charak­terystyczne dla technik masażu.

Ling założył także Centralny Królewski Instytut Gimnastyki, którego za­daniem miało być przekazywanie wiedzy na temat szwedzkich technik masa­żu. Szkoła zyskała dużą popularność w całej Europie — wiele osób korzystało z programów szkoleniowych, które miały na celu przekazanie wiedzy na te­mat tej techniki. Dwaj Amerykanie, bracia George i Madison Taylor, uczest­niczyli w kursie masażu szwedzkiego, a następnie upowszechnili tę technikę w swojej ojczyźnie, prowadząc praktykę ortopedyczną w Nowym Jorku.

Arabscy lekarze zachowali masaż dla świata

Kiedy Europa pogrążała się w mrokach średniowiecza, Arabowie przejęli i wykorzystali nie tylko dorobek antycznych filozofów, ale także Hipokratesa i Galena. Jednym z przedstawicieli kultury arabskiej był Pers znany jako Al-Kazi lub Rhazes (864 – 930). Zajmował się on medycyną, a jednocześnie pisał także traktaty ukazujące, jak wielki wpływ wywarły na niego wierzenia i zwyczaje jego czasów. Ten wybitny klinicysta opisał kliniczne objawy wielu chorób. Jednocześnie odnotowywał zwykle stosowane zalecenia dotyczące diety, ćwiczeń fizycznych, hydroterapii oraz masażu.

Pod ogromnym wpływem dorobku starożytnych Greków i Rzymian pozostawał także inny perski lekarz, Ibn Sina, znany także jako Avicenna (980 – 1037). Był autorem wielu dzieł, między innymi Kanonu medycyny, zbioru, w którym zawarł klasyfikację, opis i genezę ogromnej liczby chorób.

Masaż w starożytnej Grecji i Rzymie

W kulturze starożytnej Grecji masaż i ćwiczenia zajmowały szczególne miej­sce. Lekarz i kapłan Eskulap odegrał kluczową rolę w tworzeniu słynnego Gimnazjum — miejsca, w którym promowano wśród Greków masaż, ćwi­czenia fizyczne oraz wodolecznictwo jako sposób na pozbycie się chorób i poprawę ogólnego stanu zdrowia. Eskulap trafił później do panteonu bo­gów greckich jako patron medycyny.

Hipokrates (ok. 460 – 337 p.n.e.), uważany za ojca współczesnej me­dycyny, także dał się poznać jako wielki zwolennik masażu. W swojej pracy Hipokrates hołdował przekonaniu, że warunkiem właściwego funkcjono­wania ciała człowieka jest równowaga. Zalecał właśnie masaż jako środek umożliwiający zapewnienie człowiekowi dobrego samopoczucia.

Hipokrates, wprowadzając nowe koncepcje i nowe procedury, zrewolucjonizował praktykę medycyny. Jest autorem koncepcji, zgodnie z którą lekarz powinien uwzględniać symptomy dotyczące środowiska pacjenta i traktować je jako punkt wyjścia przy planowaniu terapii. Hipokrates był jednym z pierwszych lekarzy, który przy wykonywaniu swojego zawodu zastanawiał się także nad emocjami pacjenta.

Hipokrates stworzył metodę masażu zwaną anatripsis. Wprowadzenie tej metody wywołało rewolucję w dziedzinie masażu. W przeciwieństwie do plemiennych szamanów, którzy masując chorego, starali się wygnać z jego ciała złe duchy i chorobę, Hipokrates stosował masaż w kierunku serca, ponieważ był przekonany, że taka właśnie metoda może przynieść większe korzyści. Sądził, że w trakcie masażu płyny znajdujące się w ciele przesu­wają się w kierunku serca, dzięki czemu organizm może łatwej oczyścić się z toksycznych związków i innych zbędnych substancji.

Rzymianie także wykorzystywali masaże i hydroterapię jako środek lecz­niczy stosowany w przypadku przewlekłych bólów, problemów z mięśniami oraz chorób. W przeciwieństwie do Greków, Rzymianie nie stworzyli żadnego sformalizowanego systemu szkolenia lekarzy — lekarzami byli przeszkoleni niewolnicy, cyrulicy i kapłani. Masaże często wykonywali niewolnicy pracują­cy w gimnazjonach. Wielu z nich świadczyło także usługi z zakresu medycyny.

Claudius Galen (ok. 129 – 216) był niezwykle płodnym greckim pi­sarzem, a jednocześnie także lekarzem. Spędził większość swojego życia w Rzymie, gdzie przeprowadzał zabiegi z zakresu masażu i hydroterapii z udziałem gladiatorów oraz rzymskich cesarzy. Galen opracował szczegó­łowe instrukcje dotyczące wykonywania ćwiczeń fizycznych oraz przepro­wadzania masażu i zabiegów hydroterapeutycznych w przypadku poszczególnych rodzajów chorób i dolegliwości.

Upadek Cesarstwa Rzymskiego związany był z ogromnymi zmianami w zakresie medycyny — wiele praktyk medycznych i uzdrawiających zo­stało zarzuconych lub zakazanych. Chociaż lekarze i inne osoby dysponu­jące wiedzą medyczną przez kolejnych kilkanaście wieków nadal korzystali w swojej pracy z masażu, wodolecznictwa oraz ćwiczeń fizycznych, znaczna część dorobku medycyny starożytnej — podobnie zresztą jak dorobku wielu innych nauk — odeszła w zapomnienie.

Juliusz Cezar był epileptykiem, a ponadto cierpiał z powodu nerwobólów. Odczuwał niezwykle dolegliwy ból w różnych częściach ciała, w tym także w obszarze czaszki. Jako formę kuracji mającej zapobiec występowaniu nerwobólów i ataków padaczki stosowano u niego masaż polegający na pocieraniu odpowiednich fragmentów ciała.

Wschodnie praktyki w dziedzinie masażu

Starożytni Chińczycy opracowali metodę nazywaną anma lub anmo. Jest to technika masażu polegająca na uciskaniu i pocieraniu odpowiednich czę­ści ciała w celu rozgrzania kończyn lub uzdrowienia poszczególnych orga­nów. Starożytni Chińczycy wierzyli, podobnie jak ludy plemienne, że ciało i dusza stanowią jedność. Przedstawiciele tej cywilizacji żywili w związku z tym głębokie przekonanie, że uzdrawiając jedną sferę, uzdrawiamy także tę drugą. Masaż chiński uważany był za niezwykle ważną metodę leczniczą. Na przestrzeni wieków powstało wiele szkół, które opracowywały bardzo różne techniki masażu.

Masaż anmo narodził się w Chinach. Japończycy przejęli tę technikę i na jej podstawie stworzyli shiatsu. Opierający się na koncepcji wewnętrz­nej równowagi masaż shiatsu był, i nadal jest, wykorzystywany jako metoda usprawniająca wykonywanie wszelkich funkcji organizmu. Jej istota pole­ga na uciskaniu palcami dłoni odpowiednich południków energii.

Azjatyckie techniki masażu były rozwijane na przestrzeni wieków. Szczególnie istotnym elementem było pojawienie się akupunktury, która często stosowana jest łącznie z masażem shiatsu. Obie te techniki opierają się na tej samej podstawie — na odpowiednim stymulowaniu południków energii.

Chociaż pierwsza pisemna wzmianka o masażu odnaleziona została w Chinach, z informacji na temat starożytnych kultur wszystkich krajów położonych w sąsiedztwie Chin, Indii i Egiptu wynika, że każda wielka cy­wilizacja tworzyła własne unikalne — choć pod wieloma względami podob­ne do siebie — techniki masażu. Uważa Się, że w Indiach powstała forma masażu połączonego z kąpielą zwana shampooing — do dziś jest ona stoso­wana w Indiach oraz w krajach kręgu kultury arabskiej. Tę formę masażu wykonuje się zwykle w saunie — polega on na ugniataniu, uderzaniu i po­cieraniu mięśni oraz na pracy stawami.

Historia masażu

Każda ze starożytnych cywilizacji posługiwała się pewnymi technikami masażu. Od zarania dziejów ludzie we wszystkich zakątkach świata in­stynktownie dotykali się nawzajem z życzliwością i miłością. Dotykanie, przytulanie, ściskanie, pocieranie — to wszystko czynności znane różnym ludom i społecznościom na całym świecie. Nawet w najbardziej prymi­tywnych strukturach plemiennych w różnych zakątkach naszego globu pojawiały się pewne formy masażu, które stosowano, by ulżyć chorym w cierpieniach. Plemienni uzdrowiciele, nazywani niekiedy szamanami, pełnili jednocześnie rolę kapłanów i lekarzy, a fizyczne uzdrawianie było niezwykle blisko związane z kuracją ducha. Do najwcześniejszych prak­tyk szamańskich należało pocieranie skóry, stanowiące metodę leczenia. Szaman rozmasowywał skórę chorego, zaczynając od środka jego ciała, a kończąc na kończynach — w ten sposób pozbywał się choroby i wypę­dzał złe duchy.

Jak działa masaż?

Masaż daje poczucie odprężenia i komfortu. Przeprowadzanie regularnych sesji masażu pozwala istotnie ograniczyć poziom odczuwanego stresu. Ma­saż stymuluje lepszy przepływ krwi w organizmie, dzięki czemu więcej tlenu dociera do każdej komórki naszego ciała. Niewłaściwe ukrwienie wywołuje uczucie sztywności i drętwienie mięśni. Każdy z nas zapewne doskonale zna owo nieprzyjemne uczucie, jakiego doświadczamy, kiedy drętwieją nam palce u nóg albo nogi, szczególnie jeżeli dzieje się to w nocy.

Przez wiele lat uczono nas, że przed i po wysiłku fizycznym należy rozciągać mięśnie. Najnowsze badania wykazują jednak, że rozciąganie nierozgrzanych mięśni nie jest działaniem właściwym. Chcąc uniknąć kontuzji, należy przede wszystkim delikatnie rozgrzać mięśnie i tkankę łączną. Pięciominutowy spacer to doskonały sposób na rozluźnienie i rozgrzanie stawów i mięśni.

Przekrwienie mięśni nie tylko utrudnia wykonywanie podstawowych funkcji organizmu, ale ponadto blokuje także jego energię. Ta blokada może powodować pojawienie się dolegliwości skutkujących pojawieniem się uczucia chronicznego zmęczenia. Aby uniknąć takiego stanu rzeczy, na­leży stosować się do następujących wskazówek:

  • odpowiednio oddychać przed, w trakcie i po każdej formie wysiłku fizycznego;,
  • bieganie poprzedzić spacerem,
  • rozciągać mięśnie po każdym wysiłku fizycznym,
  • nauczyć się i stosować odpowiednie techniki masażu,
  • wykonywać podstawowe elementy jogi,
  • regularnie medytować,
  • wyobrazić sobie siebie jako osobę silną i mającą dobre samopoczucie.

Masaż nie tylko pomaga w zachowaniu dobrego samopoczucia, ale także pomaga przywrócić zdrowie. Nasze ciało składa się z pojedynczych komórek, które budują tkanki kości, skóry, mięśni, ścięgien, wiązadeł, po­więzi, a także nerwy, żyły i tętnice. Wiele stanów chorobowych ustępuje pod wpływem leczniczego oddziaływania dotyku. Bóle głowy znacząco słabną, kiedy tkanki okolic głowy są rozluźnione, w związku z czym poprawia się ukrwienie (czyli stopień dotlenienia) mózgu oraz okolicznych połączeń nerwowych i mięśni. Systematyczne stosowanie odpowiednich
technik masażu pozwala znacząco ograniczyć — a w niektórych przypad­kach nawet wyeliminować — chroniczne stany bólowe. Mięśnie się roz­luźniają, lepiej przebiega proces trawienia, a system nerwowy reaguje na bodziec w postaci masażu. Masaż stanowi w wielu przypadkach istotny element dopełniający proces leczenia, wspomagający uzdrawiające skutki stosowanej kuracji.

Reakcja układu nerwowego i tkanek

Pod wpływem masażu tkanki miękkie naszego organizmu rozluźniają się. Rozluźnione mięśnie ułatwiają przepływ krwi, dzięki czemu poszczególne komórki ciała są lepiej dotlenione. Kiedy przepływ natlenionej krwi w or­ganizmie się poprawia, nasze ciało może sprawniej funkcjonować. Masaż stymuluje także system nerwowy, pobudzając zarówno receptowy znajdu­jące się bezpośrednio pod skórą, jak i komórki nerwowe tworzące odnogi rdzenia kręgowego.

Ból jest naturalnym sygnałem alarmowym świadczącym o pojawieniu się pewnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu organizmu —jest elementem systemu wczesnego ostrzegania, którego nie powinno się ignorować Reakcja bólowa ma zwrócić naszą uwagę i skłonić nas do poszukiwania przyczyny nieprawidłowości.

System nerwowy przekazuje informacje do każdego mięśnia i do każ­dego organu naszego ciała. Skoro więc masaż utrzymuje w odpowiedniej kondycji system nerwowy, pośrednio przyczynia się także do poprawy ogólnego stanu naszego zdrowia. A ponieważ dzięki masażowy tkanki łączne mogą sprawniej funkcjonować, nasza sfera emocjonalna zyskuje sil­niejsze podstawy — nasze samopoczucie wyraźnie się poprawia. Uczucie spokoju przenosi się także na poziom duchowy. Tym samym masaż przy­czynia się do podtrzymania więzi między fizyczną, umysłową i duchową sferą naszego życia.

Stymulacja zmysłów

Skóra, największy receptor zmysłów naszego ciała, jest jednocześnie naj­ważniejszym celem dotyku. Nie oznacza to jednak, że masaż nie stymuluje pozostałych zmysłów. Zastosowanie do masażu ciepłego olejku zapachowe­go aktywuje zmysł zapachu, a tym samym przyczynia się do wywołania jesz­cze silniejszego uczucia odprężenia. Jeżeli olejek ten ma jednocześnie także pewne właściwości lecznicze, stymuluje organizm do reakcji obronnej, a za­tem ułatwia osiągnięcie stanu równowagi. Zamknięcie oczu podczas masażu umożliwia osobie masowanej wizualizację kojącego efektu — widzenie po­przez odczuwanie. Kojąca muzyka towarzysząca masażowi również nasila uczucie relaksu — pozwala uwolnić się od wszelkiego napięcia. Uzdrawia­jący dotyk odbierany jest przez mózg jako sygnał świadczący o kontakcie z osobą godną zaufania, co dodatkowo działa na organizm odprężająco.

Zrozumienie istoty masażu

Masaż to formuła promująca holistyczne podejście do zdrowia obejmujące dążenie do osiągnięcia równowagi ciała, umysłu i duszy w zdrowym środo­wisku bez użycia środków farmakologicznych. Masaż można by zdefiniować jako poruszanie tkanek miękkich i mięśni za pomocą rąk, ramion, palców oraz narzędzi, mające na celu pobudzenie naturalnych zdolności uzdrawiających organizmu. Systematyczne stosowanie leczniczego dotyku przyczynia się do wytworzenia stanu równowagi, który jest źródłem dobrego zdrowia. W zależ­ności od zastosowanej techniki masaż może wywoływać uczucie odprężenia lub pobudzać do działania. Masaż jest źródłem radości i szczęścia zarówno dla masującego, jak i dla osoby masowanej. Ogólnie rzecz biorąc, należałoby stwierdzić, że masaż jest kluczem do dobrego samopoczucia każdego z nas.

Ludzkie ciało ma wrodzoną zdolność do samouzdrawiania. Dotyk jest skutecznym narzędziem mobilizującym ludzki organizm do odpowiedniej reakcji. Masaż odpręża — tym samym powstają odpowiednie warunki do podjęcia przez sam organizm ludzki działań uzdrawiających.